Yoğun Bakım Ünitelerinde Kullanılan Aydınlatılmış Onam Formlarının Okunabilirliklerinin Değerlendirilmesi
Munise Yıldız, Betül Kozanhan, Mahmut Sami Tutar
Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi
GİRİŞ VE AMAÇ: Aydınlatılmış onam formları; tıbbi uygulamaların endikasyonları, yararlarını ve olası risklerini açıklayarak, tedavi sürecinde hastalara yardımcı olmak amacıyla hazırlanmış matbu formlardır. Okunabilirlik, anlama zorluğunu tanımlar ve kelime zorluk ve cümle uzunluğunun dil bileşenlerini değerlendiren matematiksel formüller ile hesaplanır. Bu çalışmanın amacı; yoğun bakımlarda yapılan her tür tıbbi müdahale öncesinde alınması hem yasal hem de etik anlamda zorunlu olan “Aydınlatılmış Onam” formlarının okunabilirlik düzeylerinin değerlendirilmesidir.
YÖNTEM: Ülkemizdeki 45 hastanenin yoğun bakım ünitelerinde rutin kullanılan aydınlatılmış onam formları temin edildi. Her bir onam formu elektronik ortamda “Microsoft Word” programına aktarıldı. Bu formlardaki ortalama kelime sayısı, ortalama hece sayısı, ortalama dört hece ve üstü kelime sayısı Excel programı aracılığı ile hesaplandı. Okunabilirlik düzeyleri Ateşman ve Bezirci-Yılmaz formülleri kullanılarak hesaplandı. 100 kelimelik metin içindeki tıbbi terim oranları yüzde olarak belirlendi.
BULGULAR: Aydınlatılmış onam formlarının Ateşman formülüne göre okunabilirlik aralığı “zor”, Bezirci-Yılmaz formülüne göre ise “lisans düzeyinde” eğitim gerektirdiği saptandı. Özel hastanelerde kullanılan formların okunabilirlik düzeyleri devlet ve üniversite hastanelerinden anlamlı olarak düşük bulundu (p=0.019, p=0.012). Özel hastane onam formlarında ortalama kelime sayısı ve ortalama dört hece ve üstü kelime sayısı anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p=0.004, p=0.01).Tıbbi terim oranı tüm kurumlar arasında benzerdi.
TARTIŞMA VE SONUÇ: Yoğun bakım ünitelerinde rutin olarak kullanılan onam formlarının okunabilirlik düzeyinin akademik okuryazarlık seviyesinde olduğu saptanmıştır. Hasta haklarının korunması ve hasta hekim ilişkilerinin bireyin haklarını gözetecek şekilde düzenlenmesi amacıyla aydınlatılmış onam formların yeniden gözden geçirilerek okunabilirlik seviyesinin toplumumuzun genelinin eğitim düzeyini kapsayacak şekilde yapılandırılması gerektiği kanaatindeyiz.
|